NEWS

  • el
  • en
  • fr
  • bg
  • ro
  • zh-hans
Top

KAKO SE PROIZVODE? ŠTA SADRŽE?

Mazivno ulje se sastoji od 70{aefdc1ce9998bd9dbf33b78463c450130094ff3de39f32e9f75e3a3ca2d37e29}-100{aefdc1ce9998bd9dbf33b78463c450130094ff3de39f32e9f75e3a3ca2d37e29} baznog ulja i do 30{aefdc1ce9998bd9dbf33b78463c450130094ff3de39f32e9f75e3a3ca2d37e29} hemijskih jedinjenja koja su poznata kao aditivi. Ova dva sastojka su u potpunosti pomešana.

BAZNO ULJE: ŠTA JE TO? KAKO SE MOŽE NAPRAVITI?

Α. BAZNA MINERALNA ULJA
RAFINACIJA SIROVE NAFTE

Prirodna ili sirova nafta koja se crpi iz bušotine je smeša ugljovodonika, gasova i drugih stranih supstanci.

Gore navedene komponente sirove nafte se mogu razvrstati u opšte kategorije. Neke od njih daju mazivima željena svojstva, a neke štetna svojstva i posledice. Ugljovodonici su preovladavajući organski sastojci sirove nafte koji se sastoje isključivo od ugljenika i vodonika. Njihova podela je sledeća (Slika 1):

  • Alkani ili parafini, sa zasićenim linearnim ili razgranatim lancima ugljenika sa jednostrukom vezom,
  • Alkeni ili olefini, nezasićeni molekuli sa dvostrukim vezama ugljenika,
  • Ali-ciklični ugljovodonici ili nafteni, zasićene ciklične strukture koje se sastoje od pet ili šest atoma ugljenika u
    jednostrukoj vezi.
  • Aromatični ugljovodonici, ciklične strukture u dvostrukoj vezi koje se uglavnom zasnivaju na šestougaonom
    prstenu benzena (C 6 Η 6 ).

Uzimajući kao osnovni kriterijum sadržaj sirove nafte u alkanima/parafinima (ugljovodonicima kristalne teksture, čvrstog agregatnog stanja na normalnoj atmosferskoj temperaturi, sa približno belom bojom) i bitumenu (kristalnim ili polučvrstim jedinjenjima crne ili crnosmeđe boje, koja se sastoje od policikličnih aromatičnih ugljovodonika), sirovu naftu možemo podeliti na tri osnovne vrste:

  • Parafinska nafta

Ima malu specifičnu težinu, sadrži parafin, malo ili nimalo bitumena i ima veliki udeo mineralnih ulja. U ovu kategoriju spada nafta iz severne Pensilvanije i sa Severnog mora.

  • Asfaltna nafta ili naftenska nafta

Ima veliku specifičnu težinu, sadrži bitumen, malo ili nimalo parafina i ima mali udeo mineralnih ulja. U ovu kategoriju spada nafta iz Nigerije, Kalifornije, Meksika, Meksičkog zaliva i Venecuele.

  • Nafte mešovite baze

Sadrže bitumen i parafin. U ovu kategoriju spada najveći broj (90{aefdc1ce9998bd9dbf33b78463c450130094ff3de39f32e9f75e3a3ca2d37e29}) vrsta nafte (npr. nafta sa Bliskog istoka i iz zapadnog Teksasa, SAD).

Treba spomenuti da se sirova nafta koja potiče sa različitih bušotina razlikuje po svojem sastavu, ne samo od mesta do mesta, već i u istom području. U rafinerijama nafte, sirova nafta se podvrgava procesu frakcione destilacije, i nizu drugih procesa, iz kojih nastaju različite vrste goriva, bazna mineralna ulja, parafin, asfalt i još neki sekudarni proizvodi (Slika 2).

Kada je u pitanju proizvodnja baznih ulja, proces proizvodnje se sastoji od sledećih faza:

  • Destilacija: proces separacije sastojaka sa veoma niskom i veoma visokom tačkom ključanja do temperature ključanja maziva.
  • Uklanjanje aromatičnih jedinjenja: Rezultat procesa je mazivo sa velikim procentom zasićenih ugljovodonika, sa poboljšanim indeksom viskoznosti i stabilnošću.
  • Uklanjanje parafinskih voskova: Uklanjanje voskova i kontrolisanje svojstava maziva na niskim temperaturama
  • Završna prerada: Uklanjanje polarnih komponenata, poboljšanje boje i stabilnosti baznog ulja.

Izvođenje baznog ulja iz destilacione kolone rafinerije zavisi od procenta željenih svojstava na različitim temperaturama ključanja maziva. Destilati baznih ulja koji potiču od različitih vrsta nafte imaju i dosta drugačija svojstva.

Uprkos činjenici da su tehnike za rafinaciju i preradu tehnološki unapređene tako da proizvode bazna mineralna ulja sa veoma dobrim svojstvima, ona koja se proizvode ne mogu da zadovolje potrebe za sve namene. Stoga se u bazna mineralna ulja dodaju hemijski aditivi ili poboljšivači, koji poboljšavaju njihove fizičko-hemijske karakteristike i svojstva, i paralelno, krajnjem proizvodu dodaju karakteristike koje su neophodne za svaku primenu. Ovaj proces se vrši u postrojenjima za mešanje, koja se mogu nalaziti unutar ili van rafinerije.

PONOVNA RAFINACIJA OTPADNIH ULJA

Otpadna ulja su zagađena upotrebom i nisu adekvatna za podmazivanje, zbog prisustva nečistoća i drugih materija (npr. druga maziva mineralnog ili sintetičkog porekla, voda, gorivo, bitumenski proizvodi itd.) ili zbog gubljenja svojih prvobitnih svojstava. Ponovnom rafinacijom se odvaja voda, nafta i bitumenski proizvodi i zatim se putem destilacije ponovo izdvaja mazivno ulje (destilat), isto kao i tokom procesa rafinacije.

U postrojenju za hidroobradu se mazivo (destilat) prerađuje uz prisustvo odabranih katalizatora, kako bi se prečistilo od nepoželjnih hemijskih jedinjenja koja onemogućavaju da se ono koristi kao bazno. Rezultat je pretvaranje olefina (alkena) i aromatičnih jedinjenja u zasićena (parafinska) i/ili naftenska (ciklična) bazna ulja vrhunskog kvaliteta, koja su mnogo manje toksična, a više „neutralna“. Tačnije, mogu se pohvaliti:

  • Izuzetnom bojom
  • Visokim indeksom viskoznosti
  • Niskom isparljivošću (promenljivošću)/ visokom stabilnošću
  • Niskim sadržajem sumpora (oksidišućeg i korozivnog „materijala“), što, sa jedne strane, doprinosi poboljšanju kvaliteta i stabilnosti baznih ulja, a sa druge strane, dugoročnoj zaštiti, npr., kod DPF filtera za čestice čađi na dizel motorima.
  • Vrlo niskom kiselošću (TAN), što znači da proizvedeno bazno ulje (uzevši u obzir i uklanjanje aromatičnih jedinjenja, vidi dole) ima visoku oksidativnu stabilnost (i samim tim ne oksidiše lako).
  • Niskim sadržajem policikličnih aromatičnih ugljovodonika (PAH) koji degradiraju kvalitet baznog ulja, jer njihova oksidacija pokreće lančanu reakciju koja značajno smanjuje njegov vek upotrebe.
  • Niskom tačkom tečenja kod krajnjih mazivnih proizvoda koja se koriste pri niskim temperaturama (u kombinaciji sa posebnim aditivima koji dodatno spuštaju tačku tečenja).

Dobijeno bazno mazivno ulje se meša sa hemijskim aditivima za proizvodnju maziva za sve upotrebe, koje se na kraju svog upotrebnog veka sakuplja i ponovno prerađuje u rafineriji, i na taj način njegov životni vek počinje ponovo.

Β. SINTETIČKA BAZNA ULJA

Sintetička maziva su se prvi put pojavila početkom 30-ih godina 20. veka, sa paralelnim razvojem tehnologije ugljovodonika i estera u Nemačkoj i SAD. Sve veći zahtevi za efikasnošću maziva u povećanim temperaturnim opsezima (koji su posledica unapređenja motora na vojnim letelicama) su uticali na kontinuirani razvoj tehnologija za proizvodnju sintetičkih maziva.

Danas se sintetička maziva koriste, bukvalno, u svim oblastima i u svim slučajevima kada je neophodno podmazivanje: u autoindustriji, u brodskoj industriji, u industriji uopšteno i neizbežno u vazduhoplovstvu i kosmonautici. Ispitana je upotreba velikog broja baznih ulja koja mogu služiti kao sintetička bazna ulja kod krajnjih mazivnih proizvoda, i kao najzastupljenija se izdvajaju:

POLI-ALFA-OLEFINI (PAO)

Poli-alfa-olefini (engleska skraćenica: PAO) se prozivode procesom koji je šire poznat kao „sinteza“. Radi se o potpuno sintetičkim jedinjenjima koja nastaju kao rezultat polimerizacije alfa olefina. Radi se o konkretnom tipu olefina (organskog) koji se koristi u proizvodnji sintetičkih maziva. Nude širok spektar mazivnih svojstava jer imaju veoma stabilnu strukturu i izuzetno ujednačene molekularne lance.

ESTERI

Esteri su 100{aefdc1ce9998bd9dbf33b78463c450130094ff3de39f32e9f75e3a3ca2d37e29} sintetička hemijska jedinjenja koja nastaju reakcijom kiseline na alkohol ili fenol. Mnogi esteri sa raznovrsnim hemijskim sastavom se koriste zbog svog odličnog lubrikativnog svojstva u različitim slučajevima, bilo kao aditivi, bilo kao bazna ulja za proizvodnju krajnjih maziva. Zbog visoke cene, u smešama se koristi u maloj količini, kako bi se poboljšala stabilnost krajnjeg produkta.

Institut API (American Petroleum Institute) u SAD-u je podelio bazna ulja na osnovu porekla (bazna ili sintetička) i metoda/procesa proizvodnje, indeksa viskoznosti i procenta zasićenih ugljovodonika.

SINTETIČKA ILI MINERALNA BAZNA ULJA?

Sintetička bazna ulja:

  • Nude bolju termičku i oksidativnu stabilnost
  • Održavaju viskoznost
  • Podložna su manjim promenama u različitim uslovima
  • Imaju poboljšana svojstva trenja
  • Imaju manju topljivost u aditivima. Niska topljivost onemogućava razgradnju nekih bitnih aditiva tokom procesa sinteze i proizvodnje krajnjeg produkta, i takođe umanjuje određene parametre kvaliteta, kao što je disperzantnost (održavanje raspršenosti nusproizvoda oksidacije i njihovog razgrađivanja) i kompatibilnost sa raznim elastomerima (npr. sa zaptivcima koji u kontaku sa uljem mogu da se skupe ili da nabubre).
  • Predstavljaju skuplju opciju.

Kakav uticaj ima bazno ulje na efikasnost kranjeg mazivnog produkta

Željene karakteristike:

  • Visoka oksidativna i termička stabilnost
  • Visok indeks viskoznosti
  • Niska isparljivost, što znači da je otporno na isparavanje koje je prouzrokovano visokim temperaturama, a to znači da ne dolazi do gubitka njegovih reoloških karakteristika (tj viskoziteta).
  • Niska tačka tečenja
  • Kompatibilnost sa elastomerima (zaptivci) (vidi gore).
  • Topljivost aditiva

Samim tim, odabir lubrikanta zavisi od upotrebe za koju je predodređen.

C. HEMIJSKI ADITIVI

Aditivi su hemijska jedinjenja koja se koriste kako bi uticala na efikasnost i tražene karateristike maziva. Kategorije aditiva su sledeće:

  • Antioksidansi: Smanjuju „napade“ kiseonika na ulje, koji smanjuju mazivnost, naročito na visokim temperaturama
  • Deterdženti: Metalna jedinjenja koja kontrolišu stvaranje depozita i održavaju motor čistim.
  • Disperzanti: Nemetalna organska jedinjenja (bez pepela) koja održavaju raspršenost taloga i nusprodukata u mazivu i sprečavaju njihovo nastajanje.
  • Antihabajući: Sprečavaju habanje. Obično sadrže cink, fosfor i druge organsko-metalne materije.
  • Inhibitori rđe i oksidacije : Sprečavaju „napad“ kiselina na metalne površine.
  • Modifikatori trenja: Smanjuju trenje i razlikuju se po hemijskom sastavu, u zavisnosti od vrste maziva.
  • Aditivi za ekstremni pritisak : Radi se uglavnom o aditivima koji u svojoj osnovi imaju sumpor-fosfor. Sreću se uglavnom kod maziva za transmisiju, ali i kod maziva za vazdušne kompresore, hidraulične sisteme i za alatne mašine (valjci i lanci).
  • Antipenušavci : Sprečavaju penušanje maziva prouzrokovano prisustvom vaduha i samim tim pomažu održavanju zaštitnog sloja maziva i ispumpavanju ulja.
  • Poboljšivači indeksa viskoznosti : Utiču na brzinu tanjenja (i indeksa viskoznosti) pri porastu termperature. Radi se o polimerima koji se razlikuju po hemijskom sastavu, u zavisnosti od vrste maziva.
  • Depresanti tačke tečenja : Poboljšavaju sposobnost maziva da teče pri niskim temperaturama
Cyclon Portal